“Bầy Thú Thủy Tinh”: Bi kịch của nước Mỹ hay tiếng nói của thời đại chúng ta?

IMG_1138.JPG

Tuổi trẻ có không ít những cuộc khủng hoảng, khiến chúng ta muốn tìm cho mình một lối thoát, một câu trả lời. Với tôi thì đọc sách chính là thế giới để đi tìm lời giải đáp.

Thời học đại học, vở kịch mà tôi ấn tượng nhất không phải là của văn hào Shakespeare, mà lại là một vở kịch hiện thực của Tennessee Williams người Mỹ. Khi ấy tôi chưa có nhiều bạn bè người Mỹ, cũng chỉ nghe thoảng về Giấc Mơ Mỹ, và rằng người Mỹ là những người giỏi kinh doanh nhưng rất khô khan và nông cạn. Ba tác phẩm vĩ đại nhất của Williams là “Bầy thú thủy tinh”(1944), “Chuyến tàu mang tên Dục Vọng”(1947), “Mèo trên mái tôn nóng” (1955), đã làm thay đổi cách nhìn nhận của tôi về nước Mỹ, người Mỹ.

Nếu văn học Lãng Mạn có thiên hướng xoay mình khỏi đời sống, tìm về với văn hóa dân gian, với thiên nhiên hoặc thậm chí siêu nhiên, với người anh hùng và những lý tưởng cao cả, thì văn học Hiện Thực là liều thuốc giải mộng, đi tìm những ngõ ngách đời trần, sự sinh tồn khắc nghiệt, đa phần là ở đô thị. Chủ nghĩa hiện thực miêu tả những quan hệ gia đình, xã hội, đời sống nội tâm phức tạp, những tủn mủn của cuộc sống mà khiến người đọc người xem nhanh chóng cảm nhận được.

Cả ba vở kịch của Williams đều mang đậm chất hiện thực và màu sắc tự truyện. Chính tác giả đã từng nói, “Tôi viết từ những đấu tranh nội tâm của mình. Đó như là hình thức trị liệu vậy.”

Thomas Lanier Williams sinh ra ở bang Mississippi, miền nam nước Mỹ, trưởng thành trong thời kì Đại Suy Thoái những năm 1930 của thế kỉ 20. Tuổi thơ của ông gắn liền với những kí ức về mẹ, chị gái, và một người bố làm ở một nhà máy đóng giầy. Đó là một tuổi thơ không bình yên, phải liên tục cùng gia đình tha phương cầu thực; một ông bố nát rượu; một người mẹ tê liệt trong cuộc hôn nhân bất hạnh; một người chị thu mình khỏi thế giới bên ngoài sau những nỗ lực không thành cho sự nghiệp viết lách. Từ khi còn niên thiếu, Tennessee Williams đã có hoài bão trở thành nhà văn, và thực sự một số truyện ngắn của ông đã giành giải cao và được in báo. Nhưng chỉ sau ba năm học ở đại học bang Missouri, Williams đã phải bỏ học, dành ba năm làm việc cho một nhà máy giầy ở St. Louis. Những trải nghiệm đầu đời này đã truyền cảm hứng cho tác phẩm “Bầy thú thủy tinh” của ông sau này, khi mà nhân vật chính, Tom Wingfield, cũng khát khao hành trình theo đuổi giấc mơ, nhưng đôi cánh tự do của anh lại bị trói chặt ở nhà máy đóng giày.

Tom Wingfield có hoài bão lớn, yêu thơ ca, nhưng bản thân anh hàng ngày phải chống chọi với hiện thực nhàm chán và thực dụng ở nhà máy giày. Cha của anh cũng giống như nhiều người đàn ông Mỹ của thế hệ những năm 30 – 40, họ làm tiếp thị hoặc viễn thông, đi hàng ngàn cây số và bỏ lại gia đình phía sau. Mẹ của anh, bà Amanda Wingfield từng là hoa khôi của miền nam nước Mỹ, nay đã thất thời, tuyệt vọng, thu mình vào thế giới ảo tưởng và thường đay nghiến các con của mình. Chị gái của Tom là Laura, một cô gái tập tễnh vì bệnh bại liệt, mặc cảm vì đã bỏ học cấp ba và cũng bỏ trường dạy nghề thư kí. Ba mẹ con sống trong căn hộ dột nát và ảm đạm ở một góc của thành phố St. Louis.

Bi kịch của gia đình Wingfield, có lẽ cũng là bi kịch của nước Mỹ hay của thời đại chúng ta, đó là mỗi người đều muốn những gì tốt đẹp nhất cho người thân yêu, nhưng không nhận ra rằng những tham vọng và kì vọng đó đang bóp nghẹt chính những người thân yêu của mình, để rồi mỗi người lại lặng thinh, co cụm vào thế giới của riêng mình. Với Tom, thế giới đó là hàng đêm rượu chè với bè bạn và xem phim, dù biết rằng đó chỉ là trốn chạy tạm thời. Với bà Amanda, đó là dĩ vãng về những cuộc tình, ảo ảnh về quá khứ xuân thì. Với Laura chị gái của Tom, đó là thế giới của những bản nhạc cũ và bầy thú thủy tinh, nơi mà Laura gắng gượng từ chối người mẹ luôn nài nỉ tìm cho cô một ý chung nhân.

Là kịch hiện đại nhưng mang màu sắc biểu cảm cao, với những nhân vật và tiểu cảnh như đặt trong cõi mơ. Ngôn ngữ kịch của Williams đậm chất thơ, uyển chuyển, mãnh liệt, nhưng cũng rất đời thường bởi sử dụng phương ngữ miền nam. Khi đọc tác phẩm và những chỉ dẫn về sân khấu của Tennessee Williams, tôi như được bước vào thế giới của chính những nhân vật. Đa phần họ là những kẻ ngoại đạo bị xô đẩy ra ngoài rìa xã hội, đã trắng tay vì thời thế suy chuyển, phải vật lộn với cuộc sống rối ren đầy những tiểu xảo giả dối. Họ không hoàn toàn xấu, nhưng cũng không hoàn toàn chân thiện, trong họ là cả thế giới nội tâm phức tạp và sâu sắc. Laura có tâm hồn trong sáng và nhạy cảm, nhưng cô quá yếu đuối trước người mẹ quyết đoán; cô đánh cược hết hy vọng và trái tim mình vào một chàng trai, bạn của Tom, để rồi lại tan nát trái tim khi chàng trai đó từ chối tình cảm của mình; khi ấy Laura lại thu mình vào thế giới của bộ đồ chơi thủy tinh và không thể thoát ra được. Tom Wingfield cuối cùng đã dứt áo ra đi, không bao giờ gặp lại mẹ và chị gái của anh nữa. Có thể anh là một kẻ ích kỉ, đi theo dấu chân của cha mình, theo đuổi những lý tưởng của mình, nhưng nếu ở lại thì anh cũng sẽ tự hủy hoại mình. Có lẽ anh đã cứu rỗi được bản thân, nhưng mặc cảm tội lỗi và dáng hình yêu dấu của chị gái đã theo anh suốt cuộc đời, để rồi vở kịch “Bầy thú thủy tinh” mở đầu và kết thúc cũng chính bằng những lời rãi bày ám ảnh của Tom.

Trong “Bầy thú thủy tinh”, những cuộc đối thoại giữa các nhân vật làm nên sức sống vĩnh cửu của tác phẩm. Chúng không rao giảng triết lí đơn thuần, mà đặt ra những câu hỏi rất con người về ý nghĩa của cuộc sống, về vực sâu ngăn cách giữa khát vọng và thực tại, về sự đối nghịch giữa tình yêu, trách nhiệm và hoài bão cá nhân.

[…]

TOM:  Chuyện gì thế mẹ?

AMANDA:  Laura!

TOM:   Ôi! … lại là Laura…

AMANDA:   Con biết Laura mà. Nó ít nói – nhưng mà sông càng sâu càng tĩnh! Nó biết quan sát đấy – mẹ nghĩ là nó u sầu suy nghĩ về mọi thứ. Mấy hôm trước mẹ bước vào, thấy nó đang khóc.

TOM:  Khóc về cái gì chứ?

AMANDA:  Về con.

TOM:  Con ư?

AMANDA:   Nó nghĩ là con không hạnh phúc ở cái nhà này.

TOM:   Sao chị ấy lại nghĩ như thế cơ chứ!?

AMANDA:   Tại sao ư? Con cư xử kì cục quá. Mẹ … Không phải mẹ mắng nhiếc, hiểu không! Mẹ biết hoài bão của con không nằm trong cái xưởng máy ấy. Mẹ biết là con cũng giống mọi người trên cái thế giới này, phải hy sinh một số thứ … Nhưng Tom – Tom – cuộc sống đâu có dễ dàng như thế! Mình phải biết chịu đựng như dũng sĩ Spartan ấy! Trong tim mẹ còn nhiều điều muốn nói . . . Mẹ chưa từng nói với con nhưng – mẹ rất thương bố con . . .

TOM:   Con biết điều ấy.

AMANDA:   Còn con –  mẹ thấy con đi theo vết xe đổ của ông ấy! Đi khuya về hôm – mà lại còn uống rượu say bí tỉ – cái bộ dạng thảm hại đó! Laura nói là con ghét căn nhà này, rằng con đi đêm chỉ để lánh xa khỏi cái nhà này! Có phải vậy không Tom?

TOM:   Không! Mẹ nói  rằng có quá nhiều nỗi niềm mẹ không thể chia sẻ với con. Con cũng vậy thôi. Có quá nhiều điều trong con mà con không thể rãi bày được. Vậy hãy trọng lẫn nh…

AMANDA:   Nhưng mà, tại sao – tại sao hả Tom? – sao con lúc nào cũng thao thức? con đi đâu – hết đêm này qua đêm khác?

TOM:   Con  … đi xem phim.

AMANDA:   Sao lại đi nhiều thế hả Tom?

TOM:  Con đi xem phim vì … con thích phiêu lưu. Phiêu lưu là thứ con chẳng tìm được trong công việc, nên con phải đi.

AMANDA:  Nhưng mà Tom, con đi nhiều quá lắm!

TOM:  Vì con thích phiêu lưu nhiều, vậy thôi.

AMANDA:   Hầu hết trai trẻ đều có cả sự nghiệp lẫn phiêu lưu mà.

TOM:  Hầu hết họ không phải làm việc trong các xưởng máy.

AMANDA:  Thế giới này có vô vàn trai trẻ làm trong nhà xưởng, nhà máy, văn phòng!

TOM: Liệu tất cả trai trẻ – họ có thực sự thấy phiêu lưu trong sự nghiệp không?

AMANDA: Có hoặc không! Không phải ai cũng điên lên vì sự phiêu lưu.

TOM: Đàn ông sinh ra có bản năng của một người tình, một kẻ thợ săn, một chiến binh – mà chẳng có bản năng nào có đất ở cái công xưởng cả!

AMANDA: “Đàn ông có bản năng!” Đừng có kêu “bản năng” ở đây với tôi! Bản năng là thứ người ta phải chối bỏ đi … nó thuộc về thú vật! Người theo Chúa, người trưởng thành … không cần mấy thứ đó!

TOM: Vậy người trưởng thành tin Chúa thì họ cần gì đây, thưa mẹ?

AMANDA: Những thứ cao siêu hơn kia! Những thứ trí tuệ và tâm linh! Chỉ có thú vật mới phải thỏa mãn những cái bản năng kia. Tham vọng của con cao hơn của bọn thú vật! Hơn là khỉ – là lợn – là. . .

TOM: … Con nghĩ không đâu mẹ ạ!

[. . .]

Vở kịch “Bầy thú thủy tinh” (1944) được ra mắt ở New York năm 1945, là bước ngoặt trong sự nghiệp của Tennessee Williams, đưa ông thành một ngôi sao sáng trong làng kịch nghệ Mỹ trong suốt hai thập kỉ sau đó.

Đã hơn 70 năm từ khi vở kịch ra đời, nhưng cái tên gia đình Wingfield vẫn đứng hiên ngang với gia đình Tyrone (kịch của Eugene O’Neill) và gia đình Loman (kịch của Arthur Miller) làm nên vị thế của ba kịch gia vĩ đại nhất văn học Mỹ.

Với tôi vở kịch vẫn còn nguyên vẹn những giá trị nhân văn, những câu hỏi mà nó đặt ra từ thuở đó còn vang xa đến thời kì hiện đại. Giá trị và niềm tin vào cuộc sống con người có còn đặt trong công việc, trong các mối quan hệ gia đình, bạn bè hay không? Có chăng nó đang trở nên mong manh như những con thú thủy tinh mà Laura mơn trớn? Liệu con người chúng ta có thể vượt qua rào cản và những khác biệt để mở cánh cửa tâm hồn, để bắt đầu đối thoại và hiểu nhau hơn? Cá nhân tôi tin rằng chúng ta có thể. Chính những tác phẩm đậm chất nhân văn như của Tennessee Williams là minh chứng rõ ràng nhất.

Advertisements
Featured

2015 – the year of magical Reading & Healing

Reading is a lonesome business, but for me it’s never lonely. Another stormy year has passed, but with books it left fertile ground for my friendships to grow most deeply. Thank you my friends, wherever you are, I am thinking of our walk-talks, our laughter, our time contemplating together.

2015 was a humble year for reading. I intended to read at least 30 books cover-to-cover, but eventually left several books unfinished. I tried hard to have difficult conversations with some authors who passed away decades ago. Following are some books that I have read, minus the “periodically re-read”, such as Emerson, Jonathan Edwards, and the Bible.

2015 goals
A few books that I read in 2015

———————————-

  1. Just Kids_ by Patti Smith

The single most important book in my 2015. Detailed review here.

  1. The Elements of Style_ William Strunk, Jr. and E.B White:

Timeless, classic must-read for anyone who wants to advance writing, or communicate most effectively. Just don’t forget to practice after reading.

+ Print out the eBook 

+ Check out a Podcast about English Grammar

  1. Giovanni’s room_ by James Baldwin

[American fiction/ Europe/ Gay/ Gender equality/ Law & Conscience]

Banned, explicit about Homosexuality, by a black writer, so what? I had never thought that Gay relationship could be so complex until I read Giovanni’s Room. Reading something so honest, so introspective, so contrast to my pre-conceived notions, was like a punch in the gut. James Baldwin is eloquent and passionate, perhaps in the league of Tennessee Williams. More importantly, the book is not political; it’s about human beings contemplating, treating one another, receiving consequences for their own actions. A classic.

  1. The Fire Next Time_ James Baldwin

If you are a Christian, this book will provoke you. But it will make you think very deeply about the Church’s conduct, about yours as well. Be prepared.

  1. Sons and Lovers_by D.H. Lawerence

[Parental love/ Coming-of-age/ Family dysfunction/ Freudian psychology/ English Modernism/ Pre-WWI England]

My introduction to D.H. Lawrence couldn’t be more complex. Not so much a love story than a story about love. I see myself in Paul, in William, in Walter Morel, in Mrs. Morel, in Miriam, in Clara. Like Gustave Flaubert, Lawrence constructs his literary world like a mirror of ours; but unlike Flaubert, Lawrence doesn’t use satire, but delves deeply into his psychological characterization. “Lady Chatterley’s Lover”, his later work set Lawrence on the world stage, but to me, “Sons and Lovers” is his masterpiece.

I wanted to write a review for this book, but it is so massive to me that I never feel competent enough to write. There even is a literary branch studying D.H. Lawrence at Oxford. This book ranks 9th on Modern Library’s Top 100 best novels in English of the 20th century.

Check out Free Oxford podcast studying D.H.Lawrence

  1. Lady Chatterley’s Lover_ by D.H. Lawrence

[CLASS (ARISTOCRACY)/ PSYCHOLOGICAL FICTION/ ENGLISH MODERNISM]

Most notorious of the banned books. Pornographic or sexually explicit – up to you to decide. But truly, it is a superb work of art, a serious reflection on humanity in a turbulent time of English history, but also very applicable to today’s world.

  1. L’Étranger (The Stranger)/ 8. La Chute (The Fall)_ by Albert Camus

These two philosophical novels are among the most difficult (and absurd) novels that I have ever read. Camus talks about Paris, Amsterdam, French Algeria, about emotional isolation, depression, friendship, and so much more. These two novels are haunting and leaving me little to say about.  I must reread them before claiming anything.

  1. Trois contes (Three Tales)_ by Gustave Flaubert [FRENCH LITERATURE]

Short, readable classic text. This book made my prerequisite read before a seminar on the subject.

  1. Fahrenheit 451_ Ray Bradbury [AMERICAN LITERATURE]

This Book brought back my painful childhood memory, where I was a proud Guy Montag. Nothing particular in style, but its discussion on books is powerful. Books are so central to human meaning and existence; you are so lucky to be able to read and given a chance to read. Don’t blow it.

  1. Night_ by Elie Wiesel

[Holocaust Memoir/Life and Death/Theological Questions]

I cried – reading this Holocaust memoir. One of the most moving and emotional reading experiences in 2015.  I think that EVERYONE should read this book, especially if you haven’t known what the Holocaust is.

–> The eBook is available here.

  1. Tortured for Christ_ by Pastor Richard Wurmbrand

[MEMOIR/ HISTORY/ UNDERGROUND CHURCH/ COMMUNIST PRISON]

Pastor Richard Wurmbrand takes a clear, head-to-head stance against the communists who imprisoned him 14 years for his faith. Disgusting torture and brainwashing are some hideous examples of life in the communist prison.

Interestingly, Wurmbrand openly denounces hypocrisy in today’s western churches. He added that underground churches in restricted countries are relentlessly performing the wish of Christ, in the face of adversity and repression. I used to think Church and State are antagonistic rivals – not completely so in the Soviet Russia and contemporary socialist nations.

  1. Between Shades of Gray_ by Ruta Sepetys

[SOVIET LABOR CAMP/ HISTORICAL FICTION/FRIENDSHIP/ LOVE/ARTS]

This book is comparable to the classics of Holocaust literature, except it is about a larger-scale genocide under the Soviet Union. In the worst conditions of the Soviet Labor camps, love and hope still shined. I doubt if this book will be translated into Vietnamese or be circulated here in Vietnam.

  1. Shades of Gray_ by Carolyn Reeder

[American Civil War/ the American South/ Coming-of-age/ Courage]. See my book review here.

  1. O’Henry Short Stories Collection.

This book is required in my American Literature class. O’Henry, a talented story-teller, brings to his short stories the aspects of his own life (travel, disgrace, obscurity, fame, honor, and then neglect). My favorite stories are “The Last Leaf”, “The Gift of the Magi”, “One Thousand Dollars”, “Conscience in Art.”

O’Henry’s stories are historically significant since they talk about common people in New York City in late 19th-early 20th-century years, though they are criticized for being sentimental. I find his very honest and humane, in contrary. Three example stories are here.

  1. Red: My autobiography_ by Gary Neville

[AUTOBIOGRAPHY/ PROFESSIONAL SOCCER]

A soccer superstar offering his refreshing “career look-back”. Read my book review here.

  1. The Mekong: Turbulent past, uncertain future_ by Milton Osborne

[SOUTHEAST ASIAN HISTORY/ INDOCHINA]

A very good introduction to Indochina (Laos, Cambodia, Vietnam) studies. Milton Osborn is a historian, a Southeast Asia expert with significant experience in his field. Not only do you read about the river’s history, you will also know about the civilizations along its shore, the religions, ethnicities, the fish harvest crises, the current dams controversy, the China-ASEAN relation regarding the exploitation of the Mekong river.

  1. Day of Empire: How Hyperpowers rise to global dominance and why they fall_ by Amy Chua (Yale Law School)

This book couldn’t be more relevant for the current immigration issue in America. The United States is globally dominant; but how long can it maintain its position when other superpowers, i.e. China, India, the EU, are rising? Professor Chua argues that, for all the stains in American history, the United States has been relatively tolerant of ethnic divisions and assimilation. However, its growing multicultural society is inherently volatile. Could it repeat the mistakes by the Ottoman Empire, the Roman Empire, the Mongol Empire? What are the implications for the U.S. immigration laws? This is a good book to read before the 2016 U.S. Presidential Election.

  1. The Defining Decade _ by Meg Jay, Ph.D

If you are seeking life purposes, this study-motivational book will provide you the know-hows. The author has expertise in her psychology field, coining the term “Identity Capital” – the intangible, personal assets that you accumulate over time. I highly support her point that young people in their twenties should work and learn as much as they can to secure this “identity capital”. The rest of the book is not ground-breaking to me.

–> Check out her TED talk, Why 30 is not the new 20.

  1. Hà Nội trong mắt tôi (Hanoi in my eyes: A collection of short stories)_ by Nguyễn Khải

[AUTOBIOGRAPHICAL SHORT STORIES/ FAMILY & TRADITIONAL VALUES]

Don’t be confused by the title. The book is mainly about the humans of Hanoi in the 1970s, late 1980s and early 1990s. Some stories moved me deeply, i.e. those about the mothers, the wives, the disintegrated families in the face of a changing society and market economy.

(This book is currently only in Vietnamese. I am going to translate some of the stories into English.)

21+. “The History of Russian literature” and “European Romanticism and Literary Realism”, two college textbooks written by Vietnamese scholars in the 1980s.

———————————–

I did not finish “Life of Pi” by Yann Martel, “Demian” by Hermann Hesse, and “Arrowsmith” by Sinclair Lewis. These are all great books which I will finsh and review in 2016.

What did you read in 2015? Please share with me. I will be back with a “2016 to-be-read” list. Cheers!